واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1095
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
قول بيشتر و عيوب كمتر و بطور كلى با محاسن ديگر بسيار و بيشتر - بيشتر از آنچه در زندگى آدميزادگان با فرهنگ ديده مىشود - توأم مىباشد . در عهد دگين توقعات نسبت به منابع و مآخذ به حد امروزه نبود . بدين سبب دگين توانست به ذكر اين كليات اخلاقى اكتفا كند و در طريق تعيين مقام اقوام آسياى ميانه در تاريخ جهان به يارى استنتاجات علمى و احقاق حقى كه اقوام مزبور در جلب توجه نمايندگان علم تاريخ دارند كوششى به عمل نياورد . نظر دگين نسبت به منابعى كه در دست داشته نيز تابع عقايد زمان وى بوده است ، زمانى كه مورخ بيشتر رسام هنرمند بوده و كمتر دانشمند . دگين اصل منابع شرقى را كه در آن عهد در دسترس بوده كما هو حقه مورد مطالعه قرار داده ويژگيهاى نسبى مورخان چينى و مسلمان را بوجهى درخشان - درخشان براى آن زمان - بيان كرده است . وى بىقيد و شرط نه از اينان متابعت كرد و نه از آنان و در مورد همهء منابع خويش شيوههاى دانشمندان اروپائى را به كار بست - ولى البته دانشمندان آن عصر را . او حتى اين حق را براى خويشتن قائل شد كه ضمن نقل قول سخنان رجال تاريخ سبك اداى منابع اصلى خويش را برحسب سليقه و ذوق اروپائى تغيير دهد . و در موارد بسيار رجال چينى و ترك را به سبك و شيوهء گفتار درباريان فرانسه در قرن پيش به سخن درآورد . پس از دگين تا انتشار آخرين تأليف كائن متوفى ، هيچكس در صدد تحرير تاريخ اقوام آسياى ميانه بطور مشروح برنيامد و اين وظيفه را به عهده نگرفت . توجه محققان بيشتر به تاريخ پهناورترين امپراطورى صحرانشينان كه تأثير فزونترى در تاريخ اروپا داشته يعنى امپراطورى مغولان كه به دست چنگيز خان تأسيس گشته بوده ، معطوف بوده است . مطالعهء تاريخ مغولان پيش از انتشار تأليف دگين آغاز شد . در پايان قرن هفدهم ميلادى پتىدلاكروآ